Kerem Yeğinboy-İnsan zihni tamamlanmak üzere savaşan bir labirenttir. İçindeki vahşeti bastırarak, saflığı korumak isteyen. Tuzaklar kurar yola, yalan tuzakları. İçindeki saflığı sadece yaşatmak için, masum hissetmek için. Hayatımız boyunca aslında kendimize yalan söyleriz. Bilinçaltı ile, karanlık ile aydınlık arasındaki kapıyı aralamamak için. İnsanın tamamlanabilmesi için, vahşetle yani karanlık ile aydınlığı birleştirmesi gerekir. O zaman insan gelişebilir, büyüyebilir ve kendi olabilir. Bilinçaltına erişmek ne kadar tehlikeli olsa da, gelişimimizi tamamlayabilmemiz için gereklidir. Bilinçaltına erişmenin en etkili yolu kendi düşünce adımlarınızı takip etmek. Nereden ve nelerden doğduğunu bilmek ve bunların her birinin beyninizin savunma mekanizması olan yalanlar olduğu fark edecek kadar karanlığınızı fark etmek. İnsanın içinde nefret ve vahşetin doğmaması imkansızdır. Hayatta her insan sevgi kadar sevgisizliği de görür, tanık olur, yaşar ve hisseder. İnsanın rasyonel duygu bütünlüğü terazinin iki tarafının da nötr olacak şekilde sabitlenmesi ile gerçekleşir. Hem iyiliğini hem de kötülüğünü adil bir şekilde benimseme gücüne erişebilen bir insan olgunlaşır. Bilinçaltı farklı maskeler altında her gün bizimle konuşur. Farklı kimliklere, olaylara ve hislere bürünür. Kendini saklar. Temelinde dürtüler ve saf duygular yatar. Özellikle bilinç nefreti saklamayı tercih eder. Çünkü nefret şiddeti ve yıkımı doğurur. Yani üst bilinç saf sevgiye tutunmak isterken alt bilinç nefrete tutunmak ister. Bilincin oynadığı en büyük oyun suçlama oyunlarıdır. Kendi hislerinin başkalarının hisleri ile karıştırmayı yeğler. İnsan bu yalanları her gün tekrar tekrar kendisine söyler. Döngü büyük bir farkındalık ve kabulleniş ile kırılmaz ise üst bilinç kendini savunmaya son ana kadar devam eder. İnsan psikolojisi karanlığı ve aydınlığı ile eşsiz bir derinliğe sahiptir. Bu derinliği üst bilincin adaptasyonu etkilemez. Her insan oldukça karışıktır. İki taraflıdır, çift kimliklidir ve kimse eylemleri ile olmasa bile hisleri ile masum değildir. İnsan psikolojisini tamamıyla anlayabilmek için ortalama bir insan ömrü yeterli değildir. Yalnızca temel psikolojiyi çözebiliriz. Bu da bize varoluşsal ve kişisel sorunlarımız da kendimiz için cevaplar bulmamıza olanak tanır. Çoğu insan karanlığını benimseyemediği için varoluşsal tamamlanmaya erişemez. Bilinçaltı yüzeye hiçbir zaman çıkamaz. Bu da insanın suçlamaları ve getirisi olan olumsuz görüleri ile birleşerek derin bir mutsuzluğa sebep olur. Derin ve kalıcı bir mutluluk yalnızca tamamlanmış bir psikolojik bütünlük ile sağlanabilir. Hayatta üst bilinci yani egoyu besleyen hiçbir başarı, alt bilinci etkilemez. Dolaylısıyla gerçek mutluluğa erişmenin tek gerçek yolu psikolojidir. Bilinçaltı ve bilinç üstü arasındaki savaşı sonlandırmak insanın varoluşsal görevidir, çünkü evrimin tek yolu ikisi arasındaki barışa bağlıdır. İnsanın en derin dürtülerinden biri hayatta kalmak ile beraber nihai mutluluğa erişmek ise, insanın kendi ile yüzleşmesi, zihninin oyunlarına karşı galip gelebilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak insanın şu anda bulunduğu tam bu nokta olan sıfır noktası, insanın temel dürtüleri ve arzularının eseridir. Geri kalan manipülasyonlar dışarıdan değil, aslında içeridendir. İnsanın en büyük devrimi kendi gerçekliği ile barıştığı ve bütünleştiği zaman gerçekleşir. O zaman insan en güçlü haline, en yüce haline gelebilir. Yani insan nefretin den de sevgi kadar güç alır. Bu durumda insan varoluşunu yalnızca iyi veya kötü değil, iyi ve kötü yapar. Karanlık dürtüleri, hisleri, nefreti ve sevgisi ile. Karanlık kadar aydınlıkta önemlidir, aydınlık kadar karanlıkta. Sıfır noktası nihai dengede, yani ikisinin de tam farkındalık ile benimsendiği zamandadır. İnsanları sevelim ya da sevmeyelim, oldukça derinliği olan canlılar olduğumuz bir gerçektir. Bizi suçluluk duygusuna iten dogma düşüncelerdir. İyi ve kötü, doğru ve yanlış gibi. İnsanın kendi zihninin bu kadar güvenilmez olduğunu fark etmesi tehlikelidir çünkü varoluşunu temelden sarsan radikal bir gerçekliktir. İnsan özünde kendi zihnine bile güvenemiyor, duygularından ve dürtülerinden dolayı kendini sevemiyor, hayatı boyunca kendi varoluşu ile savaşıyor. Bunun üzerine anlayamadığı benliği ile başka insanları anlamaya ve kendi sahip olamadığı hisleri hissetmeye çalışıyor. Gerçekten yorucu bir savaş. Modern insanlık tarihindeki belki de en büyük savaş, tıp, psikoloji, din ve bilim arasında gerçekleşti. Yarattığı farkındalık ve psikoloji tarihinde devrim açan çalışmaları ile bana ilham veren Sigmound Freud’un bilinçaltı ve hipnoz çalışmalarına teşekkür ediyorum, her bir bireyin psikolojisinin kendisinden zeki olduğunu, kurnaz olduğunu anlamasını ve aslında herkesin ne kadar benzer sorunları yaşayarak, benzer psikolojiye sahip olduğunu anlamasını umuyorum. Sevgiler, esen kalın.    

Kerem Yeğinboy-Üç büyük İbrahimi dini için de kutsal mekanları barındıran Kudüs’ün din ve sınır savaşları binlerce yıldır sürüyor, sadece gerekçeleri artıyor. Günümüzdeki İsrail sınırındaki Filistinli mülteci sorunları, filistinin devletinin kurulup kurulmayacağı, son 30 yıldaki barış görüşmelerinin hiçbiri işgal altındaki Batı Şeria daki Yahudi yerleşimlerindeki çatışmaları dindirmemesi, iki tarafın Kudüs’ü paylaşıp paylaşmayacağı ve yaklaşık 20 yıldır süren Netanyahu’nun kutuplaştırıcı anti- mülteci politikaları, 2006 dan beri Gazze’nin kontrolünü ele geçirmiş olan Mısır’daki Müslüman Kardeşler Örgütü’nün Filistin kanadı olarak 1987’de kurulan Hamas Partisi ve askeri ayağı olan İzzeddin El Kassam tugaylarının İsrail’deki terör saldırılarının ve silahlanmasının gittikçe artması zaten fay hattı üzerinde seyreden özellikle din ve sınır savaşını kırılma noktasına itti. Hamas’ın doğuşu, ideolojisi ve yükselişi Hamas Partisi,  İsrail’i tanıyan Filistin Kurtuluş Örgütü’nün aksine hiçbir zaman barış görüşmelerinin fayda sağlayacağını düşünmedi ve barış görüşmelerine yanaşmak yerine silahlanmayı seçti. Sonucunda uluslararası kamuoyu ve AB tarafından terör örgütü ilan edildi. 2000 yılından beri binlerce İsrailli sivilin ve askerin ölmesi ve yaralanmasına sebep olan terör eylemleri gerçekleştirdi. 2006 seçimlerinde hamasın manifestosu işgali sona erdirmek için silahlı eylemleri kullanmaya hazır olmaktı. Parti 1988 siyasi programında Filistin’in asla Müslüman olmayanlar tarafından etrafı çevrilebilecek bir İslam ülkesi olamayacağını ifade etmekte ve Filistinli Müslümanlar için Filistin’in kontrolünü İsrail’den almak adına kutsal bir savaş vermenin dini bir görev olduğunu söylemekteydi. Bu tespit 1988 yılında İsrail’i tanıyan Filistin Kurtuluş Örgütü ile Hamas’ı çatışma noktasına getirdi. Hamas 2006 seçiminden beri sosyal hizmetler, siyasi yapı ve askeri kanadı El Kassam Tugayları ile silahlanmaya ve güçlenmeye devam etti. Kudüs savaşı ilk İsrail- Arap savaşı sonra Filistin savaşı ve son 10 yıl içinde Hamas savaşı haline geldi. Batı Şeria’daki çatışmalar İsrail’in uzun süredir düşmanı olan İran tarafından desteklenen Hamas birliği ve Lübnan’ın Hizbullah birliğinin çıkarlarına oluyordu. İsrail’in kargaşasından yararlanıyorlardı, İsrail’de ülke içinde derinden bölünmüş durumdaydı. Hamas yöneticisi Ali Baraka’nın açıklaması İslami Cihad ve Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin de iştirak ettiği Aksa Tufanı’nın 2 yıldır planlandığını belirtmişti. İsrail Hükümeti 1947 deki kuruluşundan beri Kudüs’ün tamamının başkenti olduğunu iddia ederken, Filistinliler hala doğu Kudüs’ün gelecekteki bir Filistin devletinin başkenti olacağını iddia etmekte. Doğu Kudüs gerginliği ve antlaşmalar 1948 Arap- İsrail Savaşı’nda Ürdün’ün eline geçen Doğu Kudüs, 1967 Altı gün savaşından sonra İsrail’in eline geçmişti. İsrail güçleri ABD ve Birleşik Krallığın silah yardımları ile 1967 yılında 6 gün savaşı ile Tapınak Dağı, Ağlama Duvarı, Mescid, Aksa, Kutsal Kabir Kilisesi gibi kutsal mekanların çoğunlukta olduğu Doğu Kudüs’ü başta Ürdün olmak üzere “Arap İttifakı”ndan Mısır, Suriye, Irak, Suudi Arabistan, Lübnan, Tunus, Sudan, Fas ve Cezayir güçlerinden alarak topraklarını dört kat büyütmüştü. İsrail savaş sonrası Suriye’de Golan Tepeleri’ni ve Filistin’in Gazze Şeridi ile Batı Şeria topraklarını ele geçirmişti. Osmanlı ve Statü Antlaşması 1852’de Osmanlı Padişahı Sultan Abdulmecid’in fermanı ile belirlenen Kudüs statüsü, İngiliz Mandası dönemi ve Ürdün döneminde de devam etti. “Statüko Antlaşması” maddelerine göre Yahudiler ve Müslümanlar aynı bölgede ibadet edebilecekti. “Statüko Antlaşması dokuz ortak dini mekanın topluluklar arasındaki yetki anlaşmasıydı. Ancak 2003 yılında İsrail hükümeti aldığı tek taraflı kararla statükoyu açıkça ihlal ederek, Mescid-İ Aksa’yı fanatik Yahudilerin baskınlarına açmıştı. Ardından burayı Yahudilerin ibadet ettiği geniş bir alana dönüştürdü. 1994 yılında İsrail ve Ürdün arasında “Barış Antlaşması” imzalandı. Bu antlaşmayla Ürdün, Mısır’dan sonra İsrail ile ilişkilerini normalleştiren 2.Arap ülkesi olmuştu. Barış antlaşması Ürdün’ün bölgedeki özel rolünü kabul edip yalnızca Müslümanlara özel bir ibadet bölgesi haline getirdi. Belirli saatlerde İsrail vatandaşları da giriş-çıkış yapabilecekti. Filistin Merkezi İstatistik Bürosu kayıtlarına göre Doğu Kudüs’te hala 208.000 Filistinli yaşamakta… İç çatışmalar Günümüzde Yasallığını koruyan “Statüko Antlaşması” ve Uluslararası kamuoyuna göre doğu Kudüs hala İsrail’in kontrolü altında fakat bölgede yalnızca Müslümanların ibadet etmesine izin var. Yahudi vatandaşlar için gün içinde belirli giriş çıkış saatleri olmasına rağmen ibadet izni yok. Bu durum en çok koyu sağcı kesimi oldukça rahatsız etmekte. Doğu Kudüs’te yer alan İslam’da en kutsal 3.bölge olarak kabul gören ve Yahudi dini içinse “Tapınak Dağı” olarak en kutsal bölge varsayılan El Aksa Camisi 1967 yılında beri İsrail güçleri kontrolünde. İsrail ve Hamas’ın arasında büyük bir gerginliğe sebep olan 2021 El Aksa (Al Haram Al, Al Aqsa) Camisi baskınları dahil çokça çatışma, baskın ve provokasyon ve terör eylemi gerçekleşti. Bölgedeki çatışmalar en çok Ramazan Ayı ve Fısıh Bayramı haftası içerisinde şiddetleniyordu. Müslüman gruplar örgütlenerek bölgede ibadet etmek istiyordu fakat Statü Antlaşması’na göre Ürdün hükümeti bölgeyi yönetmekteki tek sorumlu yetkili makamdı. Çatışmaların azalması için hiçbir hükümet sorumluluğu hiçbir zaman üstlenmedi. Çocuklar ve yaşama hakkı 7 Ekim savaşı ülke içinde ve dışında yıllardır süren ihmalkarlıkların ve dini kullanan iç ve fırsatçı dış örgütlerin çıkar anlaşmalarının sonucu olarak patlak verdi. Başka insanların sorunlarının sorumluluğunu da önündeki koca bir gelecekten ve yaşamdan mahrum bırakılan küçük kızlar ve oğlanlar üstlendi. 21. Yüzyılda insanlığın hala bu kadar geri kalmış olması, artık gelişmediğimizi hatta belki de gerilediğimiz düşündürüyor. Umarım insanlar hayatta yaşam dan daha değerli ve saygın hiçbir kavramın kabul görmemesi gerektiğini ve yaşama hakkın en değerli ve en büyük hakkımız olduğunu anlarlar. Bu gelişmişlik seviyesine kaç bin yıl sonra geliriz bilmiyorum ama empati yeteneği olan insanların acı çektiğini ve insanlıktan umudunu kaybetmeye başladığını biliyorum. Umalım ki özellikle masum ölümleri bir an önce sona ersin… KAYNAKLAR https://www.egeligazete.com/yasam/israil-filistin-sorunu-nasil-basladi-2.html https://www.egeligazete.com/dunya/kudus-catismalari-neden-siddetlendi.html https://www.egeligazete.com/dunya/israilin-arap-ulkeleriyle-normallesme-sureci-aksa-tufani-operasyonundan-nasil-etkilenir.html https://www.bbc.com/turkce/articles/cnd85d3gg4jo https://tr.wikipedia.org/wiki/Kud%C3%BCs https://tr.wikipedia.org/wiki/Binyamin_Netanyahu https://www.kudusturizm.com/kudus-tarihi/ https://www.youtube.com/watch?v=w0q5RSYDd8c https://www.youtube.com/watch?v=F2Hu8iOvTys https://www.aa.com.tr/tr/dunya/mescid-i-aksanin-osmanli-doneminde-belirlenen-statukosu-hala-gecerli-mi/2576206 https://tr.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fu_Kud%C3%BCs https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0srail-%C3%9Crd%C3%BCn_Bar%C4%B1%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1 https://www.aksam.com.tr/yasam/dogu-kudus-neresi-onemi-ne-filistin-haritasi-nasil/haber-688354  

Kerem Yeğinboy- 1769 yılında İngiltere’de darbe ile gerçekleşmeyen tek devrim olan Sanayi Devriminin etikleri tüm Avrupa’da sürerken, feodalite ve monarşi çöküş devrine girmiş, feodalite Avrupa’nın bazı bölgelerinde çoktan ortadan kalkmıştı. Fransa 18.yüzyılda 30 milyona yakın nüfusu ile Avrupa’nın en kalabalık ülkesiydi. Daha büyük bir nüfus, gıda ve tüketim malları için daha büyük bir talep taratıyordu. Toprak sahipleri, soylular ve orta sınıfın yükselişi, Roma Katolik kilisesine bağlı olan yönetim şeklinin seklinin öncelikle düşünürler ve yazarlar tarafından sorgulanmasına sebep olmuştu. Devrim tamamlandığın da 18.yy da Fransa’nın en büyük rakipleri olan İngiltere ve Rusya dahil İrlanda, Alman devletleri, Avusturya toprakları ve İtalya gibi değişiğim isteyen devletlerinde isyana sempati ile bakmasına sebep ve umut oldu. Rene Descartes, Benedict Spinoza, John Locke, Voltaire, Jean Jacques Rousseau, Montersquieu gibi teorisyen, filozoflar, edebiyatçılar ve ekonomistler sosyal eşitsizliğin ortadan kalkması için ideal demokrasinin temellerinin nasıl atılması gerektiği üzerine kitaplar yazıyor, yüksek ilgi ile Fransız halkı tarafından takip edilerek halk içinde devrimin ilk ideolojik ateşini yakıyorlardı. İngiltere’de yeni buluşlar, ekonomik ve toplumsal değişmeler 1600’lerde iç savaşa yol açmış, kralın egemenliği sınırlandırılmıştı. Parlamentonun varlığıyla, krallık yönetimi meşrutiyet biçimini almıştı. Fransa’da ise meclis 175 yıldır toplanmıyordu. Fransa 1700’lere kadar Avrupa’nın en güçlü devletlerinden biriydi, 1700’lerde ise yönetim biçimi iyice köhneleşmişti.  Dönem değişiyor, ortaçağ zihniyeti ile yönetiliyordu. Fransa’nın maden kaynaklarının yetersizliği, devrim ve Napolyon dönemi Sanayi Devrimini yakalamasını geciktirmişti. 1789 Fransız Devrimin temel ilkeleri olan Kardeşlik, Eşitlik ve Özgürlükten yola çıkarak Avrupa’da bir devlet yönetimi ilk de Roma Katolik Kilisesi ve monarşinin etkisinden çıkarak halk darbesi ile Cumhuriyeti kurmuştu. Köylülerden zanaatkarlara, yeni güçlenmeye başlamış olan sanayicilerden tüccarlara herkes ayaklanmış, sayıları gittikçe artan zenginler yani burjuvazi soyluları(tüccarlar, imalatçılar, toprak sahipleri) ve krallık yönetimine karşı başkaldırmıştı. Devrim uzun ve sancılı bir yolculuktu, tam 12 yıl boyunca çatışmalara ve binlerce sivilin hayatını kaybetmesine sebep oldu. Yasama, yürütme ve yargı tek adamdan meclise ve halka bağlanmış, halkın seçme hakkı ile eşitlik ve demokrasinin ilk adımları atılmıştı. Fransa hükümeti 18.yüzyılda eğitim ve demokrasi kurumları dahil devlete bağlı olan tüm kurumlarda sosyal birlikte ve eşitlik için dini objeleri yasaklamıştı. Yahudi takkeler, haçlar ve başörtüleri monarşi ve ayrımcılığın bir simgesi olarak görülüyordu. Devrim öncesi devlet büyük bir ekonomik krizin ve sosyal eşitsizliğin içinde sadece toprak sahibi soylu burjuvazinin hak ve güç sahibi olduğu, kralın otokrasisi altında yönetilse de son söz tamamen Roma Katolik Kilisesine aitti.  Kral halkından habersiz, saraydakiler zenginlik içinde yaşarken halk ağır vergiler altında eziliyordu. Devrim sırasında genç bir komutan olan Napolyon Bonapart’ta halk içindeki ayaklanmayı ve yeni rejimi destekliyordu. Komutanlık başarıları sonucunda iktidara geldiğinde de Napolyon yasalarında devrimin temel maddelerine sağdık kalmış, eşitlik ve demokrasinin devletin yapı taşları olması gerektiğini savunmuştu. Avrupa’nın büyük bir kısmını Fransa sömürgesi haline getirip 1799’da ilk 1.konsül ve ilk devlet başkanı olarak başladığı siyasi kariyerini Fransa ve İtalya Kralı olarak bitirene kadar… Napolyon 12 yıllık devrimin sona erdiğini ila etse de, devrimi yeni biçimlerde tüm Avrupa’ya yayacaktı. Napolyon kendi imparator olsa bile devrimin temellerine sadık kalmış sömürge altındaki Avrupa ülkelerinde de geçerli olan Napolyon yasalarını ayrımcılık karşıtı demokrasi üzerine kurmuştur. Bu ikilemi de tarihte en çok tartışılan figürlerden biri haline gelmesine sebep olmuştur. Avrupa’nın ilk Cumhuriyeti yani devleti Fransa’da doğmuş olsa da devrim ideolojisi ve başarısı dünyada ve Avrupa da sosyal ve ekonomik eşitsizliğin temeli olarak görülen feodalite ve monarşinin çökmesine öncü olmuştur.  1789 Yurttaş Hakları Bildirgesi ile Avrupa’da insan haklarının yürürlüğe girmesini sağlamıştır. Kadın-erkek eşitliği, evliliğin laikleşmesi, eşcinsel hakları, azınlık hakları, seçme hakkı sağlanan haklardan sadece birkaçıdır. Feodolizm kaldırılırken eski tarikatlar bastırılmış, Fransa’da kölelik kaldırılmış, erkek nüfusunun yarısından fazlası oy kullanma hakkına sahip olmuştu. Fransız Anayasası’nı hazırlayan Kurucu Meclis bildiri halk egemenliğini kabul ederek “İnsanlar özgür doğar, özgür yaşar ve yasalar önünde eşittir” diyordu. Kilisenin ve soyluların elinden toprakları alında ve ayrıcalıkları kaldırıldı. 20 Haziran 1791’de kral ve kraliçe kaçma girişiminde bulunmuş, Fransa’nın doğusunda Varennes’te yakalanarak Paris’e geri getirilmişti. Kral ve ailesinin Fransa’ya bağlılık göstermeyişi, halkın onlar olmadan da ülkenin yönetilebileceği yolundaki düşüncelerini güçlendirdi. Kral tarafından Bastille Hapishanesinde tutuklanan isyankar devrimciler Paris halkı tarafından serbest bırakıldı, Kral “bu bir isyandır” diye haykırırken, saraylılardan birinin yanıtı ise şuydu “Hayır efendimiz, bu bir isyan değil devrimdir.” Özgürlük, eşitlik, kardeşlik ve laiklik kavramları her ne kadar dini özgürlük karşıtı olarak görülmüş olsa da, devrimciler tarafından dinin özgür olarak yaşanabilmesi için gerekli olan tek adım olarak varsayılmıştır. Dinin devlete zarar vermeden, manipülasyon dışı  özgür yaşanmasının tek anahtarlığının özerklik, yani provakasyon dışı kişisel hayat içinde yaşanması olarak görülmüştür. Napolyon kendini kral ilan ettiği taç töreninde tacının Papa tarafından takılmasını reddetmiş, kendi takmıştır. Ama törende Papanın yer almasını da sağlamıştır. Napolyon’un Avrupa’daki hakimiyeti Cumhuriyet rejiminin demokratik ideolojisinin Avrupa’da yayılmasının kolaylaştırmış, Avrupa’da monarşi karşıtlığının yükselmesine yardımcı olmuştur. Fransız Devriminin temellerini attığı Cumhuriyet’in temelleri günümüzde hala büyük bir tartışma konusu. Demokrasi, eşitlik ve özgürlük için hala aynı adımları mı takip etmeliyiz? Avrupa’da çoğu ülkede hala başörtüsü dahil dini objeler eğitim ve devlet kurumların da yasak. Dini objeler hala toplumsal ayrıştırma için bir provakasyon, cumhuriyet için bir tehdit olarak görülüyor. Atatürk ilk 1923 anayasası ile ilk cumhuriyetin temellerinin atarken, Avrupa’nın 600 yıllık tarihinde attığı adımları demokrasinin ideal adımları olarak gördü, gelişmiş devletlerde olduğu gibi güçlü bir devlet anlayışının gelişebilmesi için geleceğe dönük radikal kararlar almak zorunda kaldı. Güçlü devlet anlayışı ve eşitlik adına alınan kararlar totaliter eşitlik doğrultusunda, ayrımcılıktan uzak olmak zorunda görüldü. Günümüz de bu kararlar hala gücünü koruyor. Hala kanunlar ve yasaklar ile din özerkleştirilmeye, devlet den uzaklaştırılmaya çalışılıyor. Monarşinin getirdiği ayrımcılık ve eşitsizlikten hala daha ilk günkü kadar korkuluyor, çoğu ülkede devlet hala daha oluşturulmaya çalışılıyor. Türkiye’deki seküler rejim onlarca yıl boyunca Ortadoğu devletleri için bir rol model olarak görüldü. Müslüman devletlerde demokrasi ve çağdaşlık için bir umut ışığı olarak görülüyordu. Son 20 yıl içinde rejim hükümet tarafından temellerinden sarsılıncaya kadar, gelen hükümetler Kemalizm çatısı altında halkın ayaklanmalarına rağmen ısrarla seküler yapıyı bozmama kararı almıştı. Halkı ne olursa olsun koruyabilecek tek yapı olan devletin, yani halkın babasının değişimi hem bizi, hem de tüm hayatımızı değiştirdi. Peki eşitlik, özgürlük ve kardeşlik yapıları altında iyi bir yönde mi değiştik, yoksa bu kavramlardan daha da uzaklaştık mı? 18.yüzyıldaki düşünür ve devrimcilerin salt fikirleri devlet temelleri ve demokrasinin oluşumu için doğru olup olmadığını 21.yüzyılda en net anlaması gereken ülkelerden